Με ιδιαίτερη μέριμνα για τη διαφύλαξη και ανάδειξη της πολύτιμης πνευματικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής, ολοκληρώθηκε την 1η Ιουνίου 2026 ένας σημαντικός κύκλος εργασιών στην Ιστορική Πατριαρχική Βιβλιοθήκη Αλεξανδρείας, με αντικείμενο την καταγραφή, τεκμηρίωση, προληπτική και εξειδικευμένη συντήρηση, καθώς και την ψηφιακή διάσωση σημαντικών τεκμηρίων της συλλογής.
Με την ευλογία της Α.Θ.Μ του Πάπα και Πατριάρχου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ Θεοδώρου Β ‘, οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν από την επιστημονική ομάδα της Κοιν.Σ.Επ. «Παντοκράτωρ», στο πλαίσιο οργανωμένου προγράμματος προστασίας και διαχείρισης των εκκλησιαστικών και ιστορικών κειμηλίων της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην καταγραφή και επιστημονική ταυτοποίηση των χειρογράφων. Συνολικά καταγράφηκαν 572 χειρόγραφα τεκμήρια, ενώ πραγματοποιήθηκε συστηματική αντιπαραβολή τους με τις καταχωρήσεις του ιστορικού καταλόγου του Θεοδώρου Δ. Μοσχονά, Κατάλογοι της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης – Τόμος Α΄ – Χειρόγραφα (Αλεξάνδρεια, 1945). Η διαδικασία αυτή συνέβαλε στην επικαιροποίηση και πληρέστερη τεκμηρίωση της ιστορικής συλλογής.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε εκτεταμένο πρόγραμμα προληπτικής συντήρησης και καθαρισμού. Ολοκληρώθηκε ο μηχανικός καθαρισμός 540 χειρογράφων με τη χρήση ειδικού εξοπλισμού , καθώς και 271 παλαιτύπων, με στόχο την απομάκρυνση επιφανειακών ρύπων και την καλύτερη διατήρησή τους. Οι εργασίες επεκτάθηκαν και στους χώρους φύλαξης της Βιβλιοθήκης, ενώ ελήφθησαν δείγματα για περαιτέρω εργαστηριακό έλεγχο.
Στο πλαίσιο της εξειδικευμένης συντήρησης, πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις σε επιλεγμένα χειρόγραφα ιδιαίτερης ιστορικής και τεκμηριωτικής σημασίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το χειρόγραφο 322, «Ανθολόγιο – Απολλωνίου του Ροδίου Αργοναυτικών», το χειρόγραφο 323, «Ακολουθία του Μικρού Αγιασμού», το χειρόγραφο 324, «Άσμα Ασμάτων», ο χειρόγραφος κώδικας βυζαντινής μουσικής αρ. 374, αραβικό χειρόγραφο με Λόγους Ιερού Χρυσοστόμου αρ. 398, καθώς και το «Μικρόν Ευχολόγιον μετά Εξορκισμών» αρ. 445.
Οι επεμβάσεις περιέλαβαν, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε τεκμηρίου, μηχανικό καθαρισμό ανά σελίδα, στερεώσεις, συμπληρώσεις με κατάλληλο ιαπωνικό χαρτί και εργασίες δομικής αποκατάστασης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το χειρόγραφο 423, «Ευχαί του Λυχνικού», στο οποίο πραγματοποιήθηκε λύσιμο του κώδικα, ομαδοποίηση των τευχών και πλήρης δομική αποκατάσταση. Παράλληλα, ενημερώθηκαν τα δελτία συντήρησης με τα βιβλιογραφικά και ιστορικά δεδομένα που προέκυψαν από την τεκμηρίωση της συλλογής.
Ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα του έργου αποτέλεσε η ψηφιοποίηση και ψηφιακή διάσωση του αρχειακού υλικού.
Πραγματοποιήθηκαν συνολικά 5.821 ψηφιακές λήψεις, ενώ παράλληλα ελέγχθηκαν και μεταφέρθηκαν παλαιότερα ψηφιακά αρχεία από ευπαθή CD σε σύγχρονα μέσα αποθήκευσης.
Στο πρόγραμμα ψηφιοποίησης εντάχθηκε σειρά κωδίκων και αρχειακών τεκμηρίων, ενώ πραγματοποιήθηκε και στοχευμένη ψηφιοποίηση του χειρογράφου 46 («Ακολουθία Νείλου»). Για την ασφαλή διατήρηση του νέου ψηφιακού αποθέματος, το σύνολο των ψηφιακών λήψεων, μαζί με το φωτογραφικό και οπτικοακουστικό υλικό τεκμηρίωσης των εργασιών συντήρησης, αρχειοθετήθηκε και αποθηκεύτηκε σε δύο ανεξάρτητα μέσα αποθήκευσης.
«Με ιδιαίτερη χαρά και πατρική αγαλλίαση χαιρετίζουμε την ολοκλήρωση του έργου που αναδεικνύει τον ανεξάντλητο ιστορικό πλούτο του Πατριαρχείου μας και τον θέτει στην υπηρεσία της σύγχρονης επιστημονικής έρευνας. Εκτός από τις δράσεις τις προληπτικής και επεμβατικής συντήρησης είναι ιδιαιτέρα σημαντικό η ψηφιοποίηση των Πρακτικών των Ιερών Συνόδων, από το 1790 έως σήμερα, αποτελεί πράξη σεβασμού προς τη μνήμη των προκατόχων μας και τη μακραίωνη πορεία της Αλεξανδρινής Εκκλησίας. εκφράζουμε τις θερμές μας ευχαριστίες και την Πατριαρχική μας ευαρέσκεια προς την επιστημονική ομάδα της Κοιν.Σ.Επ. ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ, η οποία εργάστηκε με ζήλο, επιστημονική επάρκεια και βαθύ σεβασμό προς τα ιερά κειμήλια της Καθέδρας του Αγίου Μάρκου, ολοκληρώνοντας τις δράσεις διάσωσης και ανάδειξης αυτού του μοναδικού αρχειακού θησαυρού. Η συμβολή της στη διαφύλαξη της ιστορικής μας παρακαταθήκης είναι ανεκτίμητη». Δήλωσε μεταξύ άλλων, ο Μακαριώτατος Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ. Θεόδωρος Β’.
«Η ολοκλήρωση του συγκεκριμένου κύκλου εργασιών, υπό τη σοφή καθοδήγηση και την πατρική μέριμνά Σας, Μακαριώτατε Πάτερ και Δέσποτα αποτελεί ένα ακόμη ουσιαστικό βήμα για τη διαφύλαξη, επιστημονική τεκμηρίωση και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής. Η Πατριαρχική Βιβλιοθήκη αποτελεί πολύτιμο θεματοφύλακα της μακραίωνης παρουσίας του Δευτερόθρονου Πατριαρχείου, διασώζοντας χειρόγραφα, παλαίτυπα και αρχειακά τεκμήρια που μαρτυρούν την εκκλησιαστική, θεολογική, πνευματική και πολιτιστική του πορεία, η προστασία αυτού του ανεκτίμητου αποθέματος και η αξιοποίηση των σύγχρονων μεθόδων συντήρησης, τεκμηρίωσης και Yψηφιακής διαφύλαξης υπηρετούν έναν κοινό στόχο: τη διάσωση και παράδοση της ιστορικής και πνευματικής κληρονομιάς του Πατριαρχείου στις επόμενες γενεές», δήλωσε μεταξύ άλλων, ο επικεφαλής της ομάδας κ. Dimitris Alklif.
Τέλος, ο Μακαριώτατος εξέφρασε την ιδιαίτερη ευαρέσκειά Του προς τον Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Μαρεώτιδος κ. Δαμασκηνό, Πατριαρχικό Επίτροπο Αλεξανδρείας, για τον άψογο συντονισμό του συνόλου των δράσεων, την αδιάλειπτη μέριμνα και την πολύτιμη συμβολή του στην επιτυχή ολοκλήρωση του όλου έργου.
